Tamil dili
| Tamil dili | |
|---|---|
 | |
| Orijinal adı | தமிழ் (t̪ɐmɨɻ) |
| Ölkələr | Hindistan, Şri-Lanka, Sinqapur, Malayziya, Keniya |
| Regionlar | Cənubi Asiya, Cənub-Şərqi Asiya, Afrika |
| Rəsmi status | Hindistan (Tamil-Nadu), Şri-Lanka, Sinqapur |
| Danışanların ümumi sayı | 70 milyon |
| Reytinq | 17 |
| Təsnifatı | |
| Kateqoriya | Avrasiya dilləri |
| Yazı | tamil yazısı |
| Dil kodları | |
| QOST 7.75–97 | там 655 |
| ISO 639-1 | ta |
| ISO 639-2 | tam |
| ISO 639-3 | tam |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | tsp, tml |
| Ethnologue | tam |
| Linguasphere | 49-EBE-a |
| ABS ASCL | 5103 |
| IETF | ta |
| Glottolog | tami1289 |
 Bu dildə olan Vikipediya | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Tamil Nadu əyalətinin rəsmi dili olan Tamil, ən az 2000 illik keçmişi olan köhnə bir Dravid dilidir və təxminən 65 milyon insan tərəfindən danışılır.
Tamil dili — dravid dillərinin ən cənubda yerləşəni; Hindistanın 22 dövlət dilindən biridir. Bu dildə Cənubi Hindistan əhalisi danışır: şimalda teluqu dilinin bitdiyi sərhəddən (Çennaidən bir neçə mil şimalda keçir) başlayaraq cənubda Komorin burnuna qədər — yəni demək olar ki, Hindistanın bütün cənub ucu, yalnız qərb sahili boyunca yerləşən və qohum dravid dili olan malayalamın yayıldığı dar bir zolaq istisna olmaqla. Tamil dili Şri-Lankanın iki dövlət dilindən biridir (sinhal dili ilə yanaşı) — adanın şimal yarısının əhalisi bu dildə danışır; həmçinin Sinqapurun 4 dövlət dilindən biridir (ingilis, şimal Çin dili (xuayuy) və malay dili ilə birlikdə). Bundan əlavə, tamil dili Malayziyada tədris dillərindən biri kimi istifadə olunur, Hindistanın bir çox ştatlarında — Kerala, Karnataka, Andhra Pradeş və Telanqanada — tamil dilli azlıqlar mövcuddur. O, 2004-cü ildə Hindistanın klassik dillərindən biri kimi tanınmışdır. 2025-ci il vəziyyətinə görə, dünyada danışanların sayına görə 17-ci yerdədir (Danışanların sayına görə dillər siyahısına bax); bu dildə təxminən 79 milyon insan ana dili kimi danışır[1][2].
Tamil dili dünyanın ən qədim klassik dillərindən biridir. Tamil dilində eramızdan əvvəl 500-cü ilə aid, brahmi yazısı ilə yazılmış yazılar Adiçanallurda tapılmışdır; həmçinin Maduray yaxınlığında yerləşən Samанармалаи adlı təpələr qrupunda təxminən 2200 il yaşı olan yazılar aşkar edilmişdir. Almaniyanın Maks Plank adına İnsan Tarixi İnstitutunun apardığı tədqiqat müəyyən etmişdir ki, tamil dilinin aid olduğu dravid dilləri ailəsi təxminən 4000—4500 il əvvəl formalaşa bilərdi[3][4]. Tamil dili həmçinin böyük dərəcədə dil purizminə məruz qalmış bir dil nümunəsidir. Tamil dili “müasir Hindistanın klassik keçmişi ilə ayrılmaz şəkildə bağlı olan yeganə dili” kimi təsvir edilmişdir. Tamil ədəbiyyatının müxtəlifliyi və böyük həcmi onun dünyanın ən möhtəşəm ədəbiyyatlarından biri adlandırılmasına səbəb olmuşdur. Tamil dilində ədəbiyyat 2000 ildən artıq bir müddət ərzində yaradılmışdır. Erkən tamil ədəbiyyatı — sanqam ədəbiyyatı — eramızdan əvvəl 300-cü ildən eramızın 300-cü ilinə qədər yazılmışdır. O, bu günə qədər qorunub saxlanılmış ən qədim dravid ədəbiyyatının nümunəsidir. “Qəhrəman daşları” adlanan abidələr üzərində tapılmış ən erkən yazılar eramızdan əvvəl III əsrə aiddir.
Hazırda tamil dili tamil yazısı vasitəsilə yazılır. Hindistanda tapılmış epiqrafik yazıların 55 %-dən çoxu tamil dilindədir (ümumilikdə Hindistanda təxminən 55 000 belə yazı tapılmışdır). Brahmi yazısı ilə yazılmış tamil yazıları Şri-Lankada, eləcə də Misir və Taylandda tapılmış mallar üzərində aşkar edilmişdir. Hindistanda UNESCO tərəfindən “Dünyanın yaddaşı” proqramının bir hissəsi kimi tanınmış ən erkən iki əlyazma tamil dilində hazırlanmışdır.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ "Tamil Language (TAM) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use | Ethnologue Free". Ethnologue (Free All) (ingilis). İstifadə tarixi: 17 sentyabr 2025.
- ↑ "Haryana's South connect: When it made Telugu second language in school". The Indian Express (ingilis). 6 fevral 2019. İstifadə tarixi: 2 mart 2025.
- ↑ Stein, B., "Circulation and the Historical Geography of Tamil Country", The Journal of Asian Studies, 37 (1), 1977: 7–26, doi:10.2307/2053325, JSTOR 2053325. "Tamil is one of the two longest-surviving classical languages in India" (p. 7).
- ↑ Steever, 1998. səh. 6. "one of India's two classical languages, alongside the more widely known Indo-Aryan language Sanskrit".
| Federal səviyyədə | |
|---|---|
| Ştatlar səviyyəsində | Assam dili • Benqal dili • Bodo dili • Doqri dili • Qucarat dili • Kannada • Kəşmir dili • Konkani dili • Maythili • Malayalam • Manipuri dili • Marathi dili • Nepal dili • Oriya dili • Pəncab dili • Sanskrit • Santali • Sindhi dili • Tamil dili • Teluqu dili • Hind dili • Urdu dili • Racasthani |
