Məzmuna keç

Ceyms Vatson

Vikipediya, azad ensiklopediya
Ceyms Vatson
ing. James Dewey Watson[1]
Doğum tarixi 6 aprel 1928(1928-04-06)[1][2][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 6 noyabr 2025(2025-11-06)[4] (97 yaşında)
Vəfat yeri
Elm sahələri biokimya, Genetika, Molekulyar biologiya, Molekulyar genetika
İş yerləri
Təhsili
Üzvlüyü
Mükafatları Prezidentin "Azadlıq" medalı — 1977 Filadelfiya azadlıq mükafatı — 2000 Honorary Knight Commander of the Order of the British Empire — 2002
ABŞ Milli Elmlər medalı — 1997 "Kopli" medalı — 1993 M. V. Lomonosov adına böyük qızıl medal — 1994 fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı — 1962
İmza
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Ceyms Votson (ing. James Watson, 6 aprel 1928[1][2][…], Çikaqo, İllinoys[1][3] – 6 noyabr 2025[4], Saffolk[d], Nyu-York[5]) — 1950-ci illərdə Fransiz Krik ilə apardığı araşdırma ilə DNT-nin cüt spiral quruluşunu aşkar edərək Nobel Mükafatını almış amerikalı məşhur elm adamı, bioloq.

Həyatı və kəşfləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Çikaqo Universiteti zoologiya üzrə təhsil aldıqdan sonra 1950-ci ildə İndiana Universitetində maqistatura oxumuşdur. 1950–1953-cü illərdə öncə Kopenhagendə, sonra da Kembric Universitetidə DNTnin quruluşunu çıxarma üzərində araşdırmalar aparmışdır. Kembric Universitetidə Fransiz Krik ilə girişdiyi analizlər nəticə vermiş və 1953-cü ildə Nature jurnalında qısa, sadəcə 900 sözdən ibarət məqalələrinin nəşri elm adına önəmli bir qaranlıq bölüm aydınlanmış oldu. Məqalə belə başlıyırdı: "Dezoksiribonuklein (DNT) üçün bir quruluş təklif etmək istəyirik…"

Ancaq bu kəşfdə Rosalind Franklinin də payı böyükdür. Əgər 38 yaşında xərçəngdən ölməsəydi o da veriləcək Nobel Mükafatını paylaşa bilərdi. DNT-nin cüt spiral quruluşunun olduğunun tapılmasında Rosalind Franklinin Rentgen şüaları rəsmləri önəmli rol oynamışdır. Ancaq özü Rentgen şüalarıının rəsimlerini doğru şərh etməmişdir.

Nailiyyətləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ceyms Uatson 1956'da Harvard Universitetinde Molekulyar Biyoloji və Biyokimya Professorluğuna gətirildi.

1962 yılında Dr. Crick'lə DNT'nin 3D quruluşunu kəşf etdiyinə görə Nobel mükafatına layiq oldular.

1967 ilində isə The Double Helix: A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA (İkili spiral : DNT quruluş həlli öyküsü) adlı, DNT'nin ətraflı həlli öyküsünü ehtiva edən kitabını yazdı.

Nobel mükafatını satdı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ceyms Uatson, 1962-ci ildə DNT-nin cüt spiral quruluşunu kəşf etdiyi üçün aldığı Nobel mükafatını satışa çıxardaraq 4,8 milyon dollara satmışdır. Beləcə tarixdə ilk dəfə həyatda olan bir Nobel laureatı mükafatı satmışdır. BBC-nin xəbərinə görə, Nyu-Yorkdakı Christie's hərrac evində satışa təqdim edilən qızıl medalın 2,5 −3,5 milyon dollara satılması gözlənilirdi. 86 yaşındakı Votsonun mükafatını maddi çətinliklər səbəbiylə satışa çıxardığı bildirilib.

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 P.A.M.Dirac Biography (ing.). // Biography: Historical & Celebrity Profiles. (İstifadə tarixi: 22 iyul 2018).
  2. 1 2 James Dewey Watson (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
  3. 1 2 Store norske leksikon (buk.). ISSN 2464-1480. (İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2026).
  4. 1 2 James D. Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 (ing.). The New York Times. 7 noyabr 2025. (İstifadə tarixi: 10 noyabr 2025).
  5. 1 2 The New York Times (ing.). / ed. Joseph Kahn. Manhattan: New York Times Company, A. G. Sulzberger. ed. size: 443000 ISSN 0362-4331. (İstifadə tarixi: 9 noyabr 2025).
  6. ↑ P.A.M.Dirac Biography (ing.). // biography. (İstifadə tarixi: 22 iyul 2018).
  7. ↑ American Scientist (ing.). Sigma Xi. ISSN 0003-0996; 1545-2786.
  8. ↑ Watson James Duty (ing.). nas.gov.ua. (İstifadə tarixi: 19 iyul 2026).
  9. ↑ James Dewey Watson | American Academy of Arts and Sciences (ing.). amacad.org. (İstifadə tarixi: 15 mart 2026).
  10. ↑ James D. Watson – NAS (ing.). nasonline.org. (İstifadə tarixi: 19 iyul 2026).
  11. ↑ James Watson (dan.). royalacademy.dk. (İstifadə tarixi: 15 mart 2026).
  12. ↑ Dr James Watson FRS | Royal Society Fellow (ing.). royalsociety.org. (İstifadə tarixi: 19 iyul 2026).
  13. ↑ Уотсон Джеймс Дьюи. | ИС АРАН (rus.). isaran.ru. (İstifadə tarixi: 15 mart 2026).
  14. ↑ www.ae-info.org (ing.).